Ստյոպա Քերոբյանի բլոգ

Էկոտուրիզմ

Հայաստանը էկոտուրիզմի զարգացման  մեծ ներուժ ունի։Հայաստանն ունի բնության հիասքանչ բազմազանություն, երկիրը գտնվում է Կովկասի կենտրոնում, որը հանդիսանում է ամբողջ աշխարհի կենսաբազմազանության 34 թեժ կետերից մեկը, իսկ թեժ կետերն ունեն բացառիկ հարուստ էկոհամակարգեր և տեսակներ:Հայաստանում բնակվում են 350 տեսակի թռչուններ, մինչդեռ ողջ Եվրոպայում դրանց թիվը չի գերազանցում 700-ը, թիթեռներից Հայաստանում հանդիպում է 250 տեսակ, իսկ Եվրոպայում՝ 500 տեսակ: Բացի այդ, Հայաստանում հանդիպում են 3500 տեսակի բույսեր, որոնցից 452-ը գրանցված է Կարմիր գրքում:Դա նշանակում է, որ Հայաստանի բնությունը մեծ հետաքրքրություն կարող է առաջացնել տուրիստների շրջանում, քանի որ այն վայրի բնությունը, որն ունի Հայաստանը, Եվրոպայի շատ երկրներ վաղուց չունեն: Այսինքն՝ մենք ունենք մեծ հարստություն, ուստի պետք է այնպիսի ծրագրեր մշակենք, որպեսզի մեր երկրի հարստությունը կարողանանք ներկայացնել  զբոսաշրջիկներին։Շիրակը Հայասանի հեյուսիս-արևելքում գտնվող մարզ է,Գյումրի մարզկենտրոնով։

• Աշխարհագրություն

Մարզի տարածքում են գտնվում Արփի լիճ-ջրամբարը, Ախուրյանի ջրամբարի հայկականհատվածը և Մանթաշի ջրամբարը։ Շիրակի մարզի կենտրոնական և հարավային հատվածումտարածվում է Շիրակի դաշտը, իսկ հյուսիսային շրջանում՝ Աշոցքի սարահարթը, միաժամանակՇիրակի մարզում ենտարածվում Փամբակի, Բազումի լեռնաշղթաների, Եղնախաղի, Ջավախքի, Արագածի լեռնազանգվածներիմի մասը։

Շիրակի մարզը հայտնի է տուֆի, պեմզայի, կրաքարի հանքերով։

Մարզը ռելիեֆի առումով կարելի է բաժանել երկու մասի։ Հրաբխային, որն ընդգրկում է Ջավախք-Աշոցքի տարածաշրջանը, իր մեջ ընդգրկելով Ջավախքի և Եղնախաղի լեռնավահանները, Չլդրի լեռները և Աշոցքի սարավանդը։ Մյուս մասը կարելի է համարել ծալքաբեկորավոր, որն իր մեջ է ներառում Շիրակի ծալքաբեկորավոր լեռնաշղթան ու Շիրակի դաշտը։

Մարզի տարածքով հոսող խոշոր գետը Ախուրյանն է, որի միայն վերին հոսքի շրջանն է անցնում բուն տարածքով, միջին հոսքի շրջանում այն սահմանային է։ Մարզի տարածքում են գտնվում Ախուրյանի համակագին պատկանող Ցողամարգ, Իլլի, Կարկաչուն գետակները։ Մարզի միակ լիճը Արփան է՝ 22 կմ2 մակերեսով, ունի տեկտոնահրաբխային կառուցվածք։

Կլիմայական պայմանների առումով մարզում տիրապետում է բարեխառն լեռնային կլիման։ Այն աչքի է ընկնում տեղումների առատությամբ (700 մմ), զով ամառներով, խստաշունչ ու տևական ձմեռներով։ Հունվարյան միջին ջերմաստիճանը -9,8˚ է, այստեղ է գրանցվել ՀՀ բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանը՝ -46˚։

• Տարածքի բարձրաչափական առանձնահատկությունները և դրանց գյուղատնտեսական գնահատումը

Շիրակի մարզում բարձրությունների տարբերությունների պատճառով առանձնացվում ենհետևյալ բարձրաչափական գոտիները, որոնք գյուղատնտեսական արտադրության համարունեն որոշակի բնական պայմաններ։ Այդ գոտիները հիմնականում համընկնում են վերընթացլանդշաֆտային գոտիներին։ Դրանք են.

·        Հարթտարածքներ 

·        Նախալեռնային մեղմաթեքսարավանդներ

·        Միջին բարձրության փոքրաթեքտարածքներ

Բազմամյա տնկարկները և խոտհարքները հիմնականում տարածվում են մինչև 3˚ թեքություններում, որոնցից առաջիը գրավում է 3,7 կմ2, իսկ երկրորդը՝ 130,4 կմ2 մակերես։Մշակվող հողատարածությունները, ինչպես ենթադրվում էր, տարածվում են հարթավայրայինթույլ թեքության լանջերում։

Շիրակի լեռներ, Եսաղուլի լեռնաշղթա, Եսաուլի լեռնաշղթա, Իլիի լեռնաշղթա, Յասաղուլի լեռնաշղթա, Յասայուլի լեռնաշղթա, Յասաուլ, Յասաուլի լեռնաշղթա, լեռնաշղթա Հայաստանի Շիրակի մա

Շիրակի մարզի բացառիկ էկոտունը, որն իրականություն դարձավ «Ինտեգրված գյուղական զբոսաշրջության զարգացում» ծրագրի համաֆինանսավորմամբ։
Հայկական «Լապլանդիա»՝ Շիրակի մարզում

Գյումրին Հայաստանի երկրորդ ամենամեծ քաղաքն է՝ Երևանից հետո։ Քաղաքի հին անունը Կումայրի է։ Ռուս կայսր Նիկոլայ I-ի այցից հետո՝ 1837 թվականին, քաղաքը անվանափոխվեց Ալեքսանդրապոլ՝ արքայի կնոջ՝ Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնայի անունով։ Սովետական Միության տարիներին քաղաքը կոչվում էր Լենինական («Լենինյան»)։ Այս տարածքը շատ տուժեց 1988 թվականին տեղի ունեցած երկրաշարժից։ Ավելի ուշ այն մասամբ վերակառուցվեց։ Հետսովետական ժամանակաշրջանում քաղաքը նորից սկսեցին անվանել Կումայրի, իսկ ավելի ուշ՝ Գյումրի։

Գյումրին հնուց ի վեր համարվել է արհեստավորների քաղաք, որոնք մեծ համբավ ունեին իրենց հմտությունների և վարպետության շնորհիվ։ Այսօր Գյումրին համարվում է երկրի յուրօրինակ մշակութային մայրաքաղաքը։ Եկեք պարզենք, թե որ 10 տեսարժան վայրերը արժի տեսնել Գյումրիում։

Վարդանանց հրապարակ

Վարդանանց հրապարակը քաղաքի գլխավոր հրապարակն է։ Հրապարակի մեջտեղում է կանգնեցված  ազգային հերոս Սուրբ Վարդան Մամիկոնյանի արձանը, ով զոհաբերել է իր կյանքը հանուն ժողովրդի և քրիստոնեության։ Հրապարակում նաև կարելի է տեսնել «երգող շատրվաններ»։

Սուրբ Ամենակփրկիչ եկեղեցի և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի

Այս երկու եկեղեցիները գտնվում են Վարդանանց հրապարակի երկու կողմերում։ Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին ժողովուրդը անվանում է նաև Յոթ Վերքի եկեղեցի։

Աբովյան փողոց

Այս փողոցը Կումայրի պատմական շրջանի մի մասն է կազմում՝ իրենից ներկայացնելով հին քաղաքի իսկական պատկերը իր ծաղկման ժամանակաշրջանում։ Աբովյան փողոցի տները կառուցված են սև տուֆից։ Յուրօրինակ ճարտարապետությունը այս փողոցին առանձնահատուկ հմայք է հաղորդում, իսկ պատերը, պատուհանները և շքամուտքերը  զարդարող վարպետորեն կատարած հնարամիտ փորագրությունները յուրաքանչյուր տունը մի արվեստի գործ են դարձնում։

Ասլամազյան քույրերի պատկերասրահ

Ասլամազյան քույրերի պատկերասրահը գտնվում է Աբովյան փողոցի հնամյա տներից մեկում։ Պատկերասրահի շենքը ինքն իրենով ճարտարապետական արժեք է ներկայացնում։ Պատկեսրահում ցուցադրված են մոտ 620 կտավներ, որոնք նվիրաբերել են թանգարանին նշանավոր քույրերը։

Սև բերդ

Սարավանդի վրա գտնվող Սև բերդը այսօր էլ պահպանել է իր վեհաշուք և ահարկու տեսքը։ Այս շինությունը կառուցել են ռուսական իշխանությունները 1834 թվականին։ Ամրոցը ուներ պաշտպանական նշանակություն քաղաքի համար, որը գնտվում էր գրեթե Թուրքիայի սահմանին։ Միջնաբերդը իսկապես իր տեսքով սարսուռ էր առաջացնում թշնամու մոտ։

Քաղաքային կենցաղի և ազգային ճարատարապետության թանգարան

Այս թանգարանում ոչ միայն կարելի է տեսնել հետաքրքրաշարժ ցուցանմուշներ, այլև զգալ հին քաղաքի ամբողջ ոգին։ Թանգարանը յուրահատուկ է ժամանակի վերստեղծված հարդարանքով և եզակի մակետներով, որոնք կարծես թե Ալեքսանդրապոլի և Կումայրու առօրյայից կենդանի պատկերներ լինեն։ 

Կենտրոնական զբոսայգի

Գյումրու զբոսայգին մի զով կղզյակ է քաղաքի կենտրոնում։ Այստեղ միշտ կարելի է հանգստանալ և հաճելի ժամանակ անցկացնել ընտանիքի հետ։

«Ալեքսանդրապոլ» գարեջրի գործարան

Գարեջրի գործարանը հիմնադրվել է Գյումրիում 1909 թվականին։ Ցավոք, շենքը գրեթե ամբողջովին ավերվեց 1988 թվականի երկրաշարժից։ Բայց ավելի ուշ այն վերակառուցվեց՝ ստանալով իր սկզբնական պատմական տեսքը։ Գործարանը դարձավ տեղի տեսարժան վայրերից մեկը։ Այստեղ կազմակերպվում են էքսկուրսիաներ զբոսավարի ուղեկվցությամբ, ծրագրի մեջ ներառված է նաև գարեջրի համտեսը։

Խաչքարերի պուրակ

Խաչքարերի պուրակում գտնվում է ավելի քան 20 խաչքար, որոնք Ջուղայում ավերված խաչքարերի ընդօրինակներն են։ Այստեղ կարելի է տեսնել արվեստի գործեր, որոնք տարբերվում են իրենց առանձնահատուկ  նրբագեղությամբ և ժանյակ հիշեցնող քարե զարդանախշերով։

Օսմանյան պետությունն ստեղծվել է Փոքր Ասիայի հյուսիս-արևմուտքում՝ թյուրքական քոչվոր օղուզ ցեղի մի ճյուղի ձևավորած փոքրիկ իշխանությունների (բեյլիքություններ) հիմքի վրա: Նրա առաջնորդին (որը Ռումի սուլթանից տարածք էր ստացել՝ որպես կախյալ իշխանություն) հաջորդած որդին՝ Օսման բեյը (1281–1324 թթ.), 1299 թ-ից անկախ է գործել Ռումի սուլթանությունից:

Читать далее «Օսմանյան կայսրություն» →

Այս անգամ ուղևորվում ենք դեպի Սյունիք,մի փոքր խոսենք Սյունիքի մասին։Սյունիքի մարզի տարածքի մեծ մասը կազմում են ժայռերը, լեռնաշղթաները և անդնդախոր ձորերը, որոնց միջով հոսում են լեռնային գետակներ։ Ամենամեծ գետը Որոտանն է։ Սյունիքի միջին բարձրությունը ծովի մակարդակից 2.200 մ է։Դե քանի որ մեզ սպասվում էր ճամփորդություն դեպի բացահայտ բնություն,ապա արդեն իսկ ամեն ինչ խոստումնալից էր։Ճանապարհը բավականին երկար էր և կարող եմ ասել,որ փոքր-ինչ էլ ձանձրալի։Ինչպես արդեն նշված էր,ամբողջ Սյունյաց աշխարհը շարջապատված էր լեռներով ու ձորերով,որոնց կողքով անցնելիս ականատես եղանք ջրամբարների,գետերի ու լճերի։Կանգառներից մեկը Շաքիի ջրվեժն էր՝չնայած սարսափելի ցրտին գեղեցկությունն գերակշռողն էր։Եղանք նաև Սիսավանքում,Որոտնավանքում(Վաղադնի վանք) և Մելիք Թանգու կամուրջով ուղևորվեգինք դեպի հյուրատուն,որտեղ պետք է անցկացնեինք առաջին օրը։Քանի որ ամբողջությամբ տիրում էր ընկերական ու հարազատ մտնոլորտ՝հյուրատանը հնարավորություն ունեցանք և. Հանգստանալու,և ուրախ անցկացնելու մեր ժամանակը։Հաժջորդ օրը՝վաղ առավոտյան մեզ սպասվում էր բարձրունքի հաղթահարում Որոտնավանքում,որից հետո Շամբի ջրամբար,Լոր գյուղ, Համո Սահյանի տուն-թանգարան,Շամբի-Տոլորսի ջրամբարներ ,նավարկություն Սբ Հռիփսիմե եկեղեցի և Զորաց քարեր։Ոչ շատ քիչ վայրեր այցելելուց հետո անգամ չկար ձանձրեցնող ոչինչ և ցավոք սրտի երկրորդ օրը ուղևորվեցինք դեպի Երևան։

Եռաշարք բաղաձայններ
Բ-պ-փ, գ-կ-ք, դ-տ-թ, ձ-ծ-ց, ջ-ճ-չ

1։ Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով բ, պ կամ փ։

Գաբրիել, սփրթնել, սպրդել, դարպաս, դարբին, շամփուր, երբ,

իբրև, խաբել, խարխափել, Հակոբ, համբերել, ջրարբի, համբույր,

փրփուր, հապճեպ, հափշտակել, հարբել, նուրբ, շաբաթ, որբ, 

Սերոբ,ապշել, սուրբ, սրբել, հղփանալ, ուրբաթ, Քերոփ, թպրտալ, 

Աղբանոց, ցայտաղբյուր, եղբայր, ողբ։

 2. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով գ, կ կամ ք։

Անգամ, ավագ, կողպեկ, գոգ, երգ, զուգ.ել, թագավոր, վարակել,

թարգմանել, կարագ, կարգ, հագնել, հանքափոր, հոգնել, հոգի,

հոգնակի, ձագ, ձիգ, տարերո, ճիգ, ճրագ, մարագ, մարգարե,

մարգարիտ, փեղկ, տրտմաշուք, փողք, նորոգել, շոգ, ոգի, բազրիք,

պատարագ, պարգև, սուգ, արտասուք, փակցնել, թագցնել, ուրագ,

օգնել, Օքսեն, վարուցանք, քսուկ, օգուտ։

 3. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով դ, տ կամ թ։

Աղոթք, արդար, արդեն, արդյոք, արդյունք, թփուտ, արդուկ, բարդ,

բերդ, բուրդ, դադար, դրդել, երթիկ, երդում, զարդ, լաջվարդ, զվարթ,

լերդանալ, լյարդ, խնդիր, խորդուբորդ, թուղթ, կարդալ, կենդանի,

հաղորդել, պատգարակ, մարդ, նյարդ, սթափվել, թատերական, Նվարդ,

որդ(ճիճու), որթ (խաղողի վազ), որդի, վարդ, Վարդան, վարդապետ,

շքերթ, Վարդգես, վրդովել, օդ, օրիորդ, գնորդ, ժողովուրդ,  խրտվիլակ,

ընդամենը, ընդհակառակը, փարթամ, ընդհանուր, ընդունակ, ընդունել,

ընդարմանալ։

4.Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով ձ, ծ կամ ց։

Արձակուրդ, ասացվածք, ընդարձակ, ատաղձագործ, գլուխկոնծի,

համարձակ, բարձ, բարձել, թխվածք, բարձր, խձկել, առանցք, դաղձ,

դարձ, կցկտուր, դեղձ, դեղձանիկ, հանդիպակաց, դերձակ, դերձան,

խուրձ, ձվածեղ, հանդերձ, հինավուրց, լպրծուն, հարձակվել,համբարձվել, 

Համբարձում, փայծաղ, որձ, վարձ, ուրց, փորձ, որձւալ, օձ, օձիք։

5. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով ջ, ճ կամ չ։

Աղջիկ, ամբողջ, թարթիչ, աջ, ծխամորճ, առաջ, աճպարար,

գոճի, խոճկոր, առաջին, կոճկել, առաջնորդ, արջ, զիճել, թռչել, 

թրջել,իջնել, կարկաջել, մեջ, միջև, մեջք, ողջ, մուրճ, ողջույն,

մահճակալ, առողջ, ոջիլ, կաչաղակ, վերջ։

Քաղաքագիտությունը-հնագույն հասարակական գիտություններից մեկը, որը քաղաքական գիտելիքների համալիրի անբաժանելի մասն է, ձևավորեց քաղաքական փիլիսոփայություն և բնական քաղաքագիտություն, ներառյալ տեսական և գիտական: Քաղաքագիտության որոշակի հայտնության թվագրումը հնարավոր է առանց երկու հնարավորության.նրա արտաքին տեսքը վերագրել սինկրետիկ քաղաքական մտքի ակունքներին, որոնք միավորում էին փիլիսոփայությունն ու գիտությունը, այսինքն. 6-7-րդ դարերով: Մ.թ.ա., մինչև հասարակության, քաղաքականության, մարդու և տիեզերքի մասին հունական ուսմունքների հնագույն դարաշրջանը: Հին բնափիլիսոփայական տիեզերքը, որը միավորում էր Երկինքն ու Երկիրը ՝ աստվածների և մարդկանց հասարակությունը, ամենևին էլ բաղկացած չէր մարդկանց ընդհանուր կյանքի քաղաքական կազմակերպման և դրանում մարդու դերի մասին տարրական պատկերացումներից:Քաղաքականության, իշխանության, պետության հնագույն ուսմունքներում, դրանց փիլիսոփայական մեկնաբանությունների հետ մեկտեղ, հստակորեն արտահայտված են էմպիրիկ ուսումնասիրությունները և քաղաքական տեսություն:Քաղաքագիտության առաջացման ամսաթվին հասնելու միջոց է `փորձել որոշել գիտության ինքնորոշման պահը, քաղաքագիտության և քաղաքական փիլիսոփայության տարբերակումը` ձևակերպված հենց անվան տակ "Քաղաքագիտություն". Այնուամենայնիվ, տևեց ավելի քան 2500 տարի, որպեսզի նման տարբերակման անհրաժեշտությունը իրականացվի, և քաղաքագիտության մեկուսացումը դարձավ փաստ: Այս գործընթացը ձգձգվեց, քանի որ քաղաքական փիլիսոփայությունը նույնպես ձևավորվեց որպես անկախ ուղղություն:
գործնական փիլիսոփայություն միայն 19 -րդ, և նույնիսկ ավելի ճշգրիտ, 20 -րդ դարում, երբ այն սկսեց առանձնանալ իրավունքի փիլիսոփայությունից, բարոյական փիլիսոփայությունից, հատուկ «պետության փիլիսոփայությունից» չնայած քաղաքական փիլիսոփայությունը (ինչպես քաղաքագիտությունը) բոլորի, հազվագյուտ բացառություններով, խոշորագույն փիլիսոփաների ուշադրության կենտրոնում էր:Փիլիսոփայության և քաղաքականության գիտության սահմանազատումը փոխադարձ էր: «Քաղաքականության փիլիսոփայություն» աշխատության հեղինակ Ա.Ռոսմինին առաջիններից էր, ով հայտարարեց նման սահմանազատում, բայց դա տեղի ունեցավ միայն 1839 թվականին: Քաղաքագիտության սահմանադրությանը խոչընդոտեց ոչ միայն փիլիսոփայության հետ շփոթումը, այլև քաղաքականության ՝ որպես պետության գաղափարով (հին ինստիտուցիոնալ ավանդույթ. «Հանրապետություն» Պլատոն, «Քաղաքականություն», այսինքն ՝ պոլիսի վարդապետությունը ՝ Արիստոտելը, - որը տևեց մինչև 19 -րդ դարի վերջ): Դեռ 1852 թվականին Լ. Ֆոն Շտեյնն իր քաղաքական և գիտական հետազոտություններն անվանեց «Պետության գիտությունների համակարգը», իսկ 1900 թվականին Գ. Եելինեկը հրապարակեց «Պետության ընդհանուր դոկտրինը» ՝ որպես քաղաքականության հիմնարար աշխատանք:Բացի գիտելիքների տարբեր տեսակների սովորական ներքին տարբերակումից `երկու մակարդակի` փիլիսոփայական և հատուկ գիտական, քաղաքագիտությունը պետք է (ինչպես փիլիսոփայությունը) առանձնանա իրավական գիտելիքներից: Քաղաքականության և իրավունքի օրգանական կապը, հատկապես դրանց ինստիտուցիոնալ, պետական ձևերի մեջ, վաղուց հետ է պահում քաղաքագիտության անկախ զարգացումը: Ավելին, այս կապը յուրաքանչյուր նոր դարաշրջանի հետ ամրապնդվում էր:Հունաստանում պետության պոլիսյան հնագույն կազմակերպության դարաշրջանում գործնական քաղաքականությունը համատեղում էր պետական գործերի կոլեկտիվ որոշումները, ժողովրդական հավաքների օրինականացումը և քաղաքացիների ընտրված քոլեջների կողմից իրականացվող դատական գործընթացները, և մ.թ.ա. 462 -ից հետո: - ժողովրդական դատարանի կողմից (հելիում); Հռոմում ՝ դատական համակարգի ձևավորում իշխանությունը և դրա անջատումը ժողովրդական հավաքների քաղաքական ուժից, այնուամենայնիվ, քաղաքական մասնակցությունը և ժողովրդական հավաքների իրավական ինքնիշխանությունը դեռ սերտորեն կապված էին միմյանց հետ (դրա օրինակներից մեկը Գայուս Գրակոսի «մ.թ.ա. 123 թ. ժյուրի): Ոչ ժողովրդավարական, միապետական,կայսերական ռեժիմները, քաղաքականության և իրավունքի տարանջատման պատմական գործընթացը փոխարինվեց դրանց միաժամանակ կենտրոնացման գործընթացով: Հետագա դարաշրջաններում ՝ հռոմեա-միջնադարյան ժամանակաշրջանից մինչև վերջ: 19 -րդ դար ՝ Հուստինիանոսի օրենսգրքի (529 թ.) Մեկնաբաններից մինչև ժամանակակից ժամանակների իրավաբաններ, իշխանության և քաղաքականության խնդիրները լուծվեցին հիմնականում որպես իրավական խնդիրներ. օրենքներ ՝ որպես քաղաքական կառավարման հիմք, օրենքներ կատարելու պահանջի հետ միասին իրավունք տալու. խորհրդարանի և միապետի միջև օրենսդրական իրավունքի համար պայքարը.քաղաքային կոմունաների և նահանգային խորհրդարանների պայքարը սեփական նորմերին համապատասխան կառավարման իրավունքի համար: Չափազանց դժվար էր մեկուսանալ քաղաքական իրավագիտությունից ինչպես քաղաքական փիլիսոփայության, այնպես էլ քաղաքագիտության համար: Պատահական չէ, որ դեռեւս 17 -րդ դարում: զուտ քաղաքական գրվածքները ձևակերպվեցին որպես իրավական ՝ «Պատերազմի և խաղաղության օրենքի մասին»
Գ. Գրոտիուս (1625), Գ.Վ.Ֆ. Հեգելը դեռ ներկայացնում էր իր քաղաքականության փիլիսոփայությունը որպես «իրավունքի փիլիսոփայություն»: Այնուամենայնիվ, Եվրոպայում քաղաքական մտքի ամբողջ պատմությունը հագեցած է գիտա-քաղաքական և շատ կոնկրետ ուղղության խոշորագույն հեղինակներով և ստեղծագործություններով: Նրանցից ՝ Օգոստինոս («Աստծո քաղաքի մասին», 413-426), Թոմաս Աքվինաս («Կառավարման սկզբունքների մասին»։

Հոդված 1. Պետական ինքնիշխանությունը
1. Վրաստանը ժողովրդավարական, միասնական և անբաժանելի պետություն է, որը հաստատվեց 1991 թվականի մարտի 31 -ին հանրապետությունում անցկացված հանրաքվեով ՝ ներառյալ Աբխազական ԽՍՀՄ -ում և նախկին Հարավային Օսիայի Ինքնավար Մարզում, ինչպես նաև Վրաստանի վերականգնման մասին օրենքով: Պետական անկախություն 1991 թվականի ապրիլի 9 -ին
Վրացական պետության տարածքը որոշվել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 21 -ի դրությամբ: Վրաստանի պետական սահմանների տարածքային ամբողջականությունն ու անձեռնմխելիությունը հաստատվում են Վրաստանի Սահմանադրությամբ և օրենքներով, որոնք ճանաչված են պետությունների համաշխարհային հանրության և միջազգային կազմակերպությունների կողմից: Վրացական պետության տարածքի օտարումը արգելված է: Պետական սահմանները կարող են փոխվել միայն հարևան պետության հետ կնքված երկկողմ համաձայնագրի հիման վրա:

Читать далее «Վրաստանի Սահմանադրություն» →

Նավթ գտնելու, այնուհետև արդյունահանելու գործընթացը չափազանց բարդ է հենց դրանով զբաղվելու համար: Անխուսափելի հարց է ծագում. Ինչո՞ւ է նավթն այդքան անհրաժեշտ և այնքան կարևոր, որ շատ ընկերություններ պատրաստ են ռիսկի դիմել և կազմակերպել այս աշխատատար գործընթացը:
Նավթը նշանակալից և առանց չափազանցության կարևոր դեր է խաղում ժամանակակից աշխարհում: Նավթի վերամշակումը և նավթաքիմիական նյութերը ազդում են մեր քաղաքակրթության գրեթե բոլոր ասպեկտների և յուրաքանչյուրիս կյանքի որակի վրա: Յուղը ազդում է մեր փոխադրումների, սննդի, հագուստի, տան և բնակության վայրի վրա: Նավթի արտադրությունը, առաքումը և օգտագործումը ազդում է երկրի տնտեսության, անվտանգության խնդիրների վրա, որոշում համաշխարհային քաղաքականությունն ու միջազգային հարաբերությունները: Երկրները նույնիսկ պայքարում են նավթի համար:
Նավթարդյունաբերությունը հասավ իր ներկայիս ազդեցությանը բավականին կարճ ժամանակահատվածում: Նավթարդյունաբերության պատմությունը սկսվել է 1859 թվականին, երբ առաջին հաջող նավթահորը հորատվել է: Այդ ժամանակից ի վեր տեխնոլոգիական զարգացումը, սոցիալական կտրուկ փոփոխությունների հետ մեկտեղ, զգալիորեն ազդել են նավթարդյունաբերության ձևավորման և զարգացման վրա: Չնայած նավթարդյունաբերության պատմությունը բավականին կարճ է (ընդամենը մոտ 150 տարի), մարդկանց կողմից նավթի օգտագործման պատմությունը գալիս է հին ժամանակներից:
Յուղի և մարդկանց կողմից դրա օգտագործման մասին գիտելիքները կարելի է գտնել դարեր առաջ (և նույնիսկ հազարամյակներ): Այս գիտելիքը կարող է նույնիսկ ավելի հին լինել, քան մեր իմացած ամբողջ պատմությունը: Մեր ժամանակներում նավթը դարձել է մեր առօրյա կյանքի և մեր երկրի տնտեսության կենսական մասը: Ամեն օր մենք օգտագործում ենք ավելի քան 3000 ապրանք, որոնք այս կամ այն չափով ստացվում են նավթից: Բենզինը և այլ վառելիք, ասպիրին, կոսմետիկա, սինթետիկ գործվածքներ, պարարտանյութեր դրանցից մի քանիսն են:
Նավթին փոխարինող գտնելու փորձերը վերաբերում են գործնականում նավթարդյունաբերության սկզբնավորմանը: Օրինակ, ներքին այրման շարժիչի գյուտի հետ մեկտեղ, 20 -րդ դարի սկզբին առաջարկվեց նաև էլեկտրական շարժիչ: Բայց ինչպես այն ժամանակ, այնպես էլ այժմ, չնայած տեխնոլոգիական բոլոր առաջընթացին, էլեկտրաշարժիչների օգտագործումը լայնորեն չի օգտագործվում զգալի թերությունների պատճառով: Շատ այլ ոլորտներում նավթը մնում է էներգիայի և հիմնական քիմիական նյութերի անփոխարինելի աղբյուր: Ու թեև ապագայում էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրները կշարունակեն զարգանալ, նավթի կարևորությունը նվազագույնը չի նվազի:

Եվայի և Ադամի համար դժվար և տխուր էր, դրախտից վտարվելուց հետո։ Դրախտում նրանք չէին մտածում ոչ մի բանի մասին և վայելում կյանքը, իսկ երկրի վրա պետք է թափեին արյուն և քրտինք, որպեսզի գոյատևեին։ Ադամը արագ շինեց մի գութան, լծեծ եզները և սկսեծ տխուր, գլուխը կախ հողը վարել։ Ադամը վերջապես բարձրացրեց իր գլուխը և նայեց շրջապատը։ Գեղեցիկ տեսարաններ, կենդանիներ, մեծ տարածք․․․ նա հանկարծ երջանկացավ, հասկանալով, որ այդ ամենը իրանն է։ Նա և Եվան միակ մարդիկ էին Երկրում, ուրիշ ոչ մեկ չեր կարող նրանց խանգարել և իրենց հողերը վերցնել։ Ագահությունը տիրեց Ադամի հոգու վրա։ Բայց հետո, նրա մտքում հայտնվեց մի միտք, որ կարող է մի ժամանկ նոր մարդ լինի և ուզենա գրավել իրենց տարածքը։ Այդ միտքը ստիպեց Ադամին վարել հողը ավելի արագ, վախենալով, որ այդ երևակայական մարդը կարող է իրենից շուտ տարածքը գրավել։ Շատ վարելուց և ուժասպառ լինելուց հետո նա որոշեց մի փոքր հանգստանալ, բայց տեսավ մի մարդու հեռվում, ով կանչում էր իրան։ Ադամը նորից սկսեց վարել հողը, մարդը գոռում էր նրա վրա, որպեսզի նա կանգներ, բայց Ադամը ցույց էր տալիս, թե նա չէր լսում։ Անծանոթը կանգնեցրեց նրա եզերին և բողոքոց, որ Ադամը անցել է իր դարպասը։ Ադամը չհնազանդվեց անծանոթի հրամանին և շարունակեց պնդել, որ այդ բոլոր հողը իրենն է և անծանոթը չի կարող նրան կանգնեցնել։ Մարդը այդ բառերը լսելով հարցաքվեց Ադամի վրա և սկսեց նրան խեղտել, Ադամը ուրիշ ճար չուներ բացի հանձնվելուց և աղաչեց մարդուն նրան բաց թողնել։ Հետո Ադամը հասկացավ, որ այդ մարդը Աստվածն էր և փորձում էր նրան։ Աստված անիծեց Ադամին և ամբողջ մարդկությանը անկուշտությամբ։ Մենք իսկապես անիծված ենք ագահությամբ և անգամ երբ ունենք ամեն ինչ, մեկ է շարունակում ենք ուզել ավելին։ Այս նույն պատմությունը տարածքի կռվի մինչ հիմա շարունակվում է, միայն հիմա, ոչ թե սովորական մարդիկ են պայքարում իրար դեմ, այլ հսկայական պետություններ, որոնց պատճառով ստեղծվում են պատարեզմներ, պատերազմների պատճառով էլ մահանում միլիոնավոր մարդիկ, այդ ամենը ագահության պատճառով։

1. Դո՛ւրս գրել այն բառերն ու բառաձևերը, որոնցում երկհնչյունկա, և ընդգծե՛լ երկհնչյունը:

Գարունդ հայերեն է գալիս,

Ձյուներդ հայերեն են լալիս….

Լույսը յոթ անգամ չեմուչում արեց,

Յոթ թռչուն պոկվեց յոթ բարդու ճյուղից…

Հայաստան ասելիս այտերս այրվում են,

Հայաստան ասելիս ծնկներս ծալվում են,

Չգիտեմ՝ ինչո՞ւ է այդպես։

Ծանր նստել է քարափը ձորում,

Հյուրընկալ տերը մանկության ձորի։

Ամպե՛ր, արծիվնե՛ր, կաքավնե՛ր համեստ

Եվ թափառական ուլե՛ր քարայծի,

Մի՛ չարաշահեք բարությունը մեծ

Ու համբերությունն այս մեծ քարափի։

Թողե՛ք՝ նա մի քիչ ինքն իր հետ մնա,

Իր ներսը նայի, և ով իմանա,

Գուցե թե սրտից մի աղբյուր հանի

Կամ թե այնպիսի մի հարստություն,

Որ ուրիշ քարափ աշխարհում չունի։

2.Արտագրե՛լ՝ լրացնելով երկհնչյունները։

Առավոտյան, ծովեզրյա, այծյամ, արդյոք, մատյան, առյուծ, բազմամյա,
ստորոգյալ, լուսնյակ, կորյուն, եղյամ, սայթաքել, կայսր, եռամսյակ, լռակյաց, գործունյա, դղյակ, ծննդյան, կղզյակ, մշակույթ, անասնաբույժ, մեղվաբույծ,
համբյուր, եղջյուր, թեյաման, սառուցյալ, նյութ, ձյութ, կայտ, շաբաթօրյակ,
հյուսն։

3.Դո՛ւրս գրել այն բառերը, որոնցում մեկից ավելի
երկհնչյուն կա։
Արտաժամյա, պայթյուն, հայություն, օտարերկրյա, գյուղական, միջանկյալ,
մայրություն, այժմյան, մագաղաթյա, ներքոհիշյալ, կայունություն, արքայորդի,
հարյուրամյա, լայնություն, հարաբերյալ, վայրագություն, գրաբարյան, մետաքսյա,
յուրային։

4. Որոշե՛լ տրված բառերից յուրաքանչյուրի ձայնավորների
ու բաղաձայնների քանակը։
Ակունք, բարձունք, խճանկար, անդունդ, հրաժեշտ, պայթյուն, դաստիարակ,
մանրէ, սրբատաշ, հյուլե, անընդհատ, սրընթաց, մերթընդմերթ, մտավոր,
դազգահ:

5. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով յա, իա, եա։
Ակունք- 3 բաղ․ 2 ձայն․ , բարձունք – 5 բաղ․ 2 ձայն․ , խճանկար – 5 բաղ․ 2 ձայն․ , անդունդ – 4 բաղ․ 2 ձայն․, հրաժեշտ – 5 բաղ․ 2 ձայն․ , պայթյուն – 3 բաղ․ 2 երկհնչ․ , դաստիարակ – 5 բաղ․ 4 ձայն․, մանրէ – 3 բաղ․ 2 ձայն․, սրբատաշ – 5 բաղ․ 2 ձայն․ , հյուլե – 2 բաղ․ 1 երկհնչ․, անընդհատ – 5 բաղ․ 3 ձայն․, սրընթաց- 5 բաղ․ 2 ձայն․, մերթընդմերթ – 8 բաղ․ 3 ձայն․, մտավոր – 5 բաղ․ 2 ձայն․ , դազգահ – 4 բաղ․ 2 ձայն․:

6. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով յո, իո, եո։
Հեքիաաթ, ակացիա, բամեաշ, այծյամ, էներգիա, Անդրեաս, եղյամ,
էքսկուրսիա, խավյար, կղզյակ, Սուքեաս, կրյա, միլյարդ, վայրկյան, Բենյամին,
մումիա, Սիսյան, փասեան, միմյանց, Արաքսյա, դաստեարակ, լյարդ, քիմյա,
օվկիանոս, անցյալ, Ազարիա, Անանյա, Եղեա, Եղեազար, Երեմիա, հեծյալ,
Զաքարեա, Մարիամ, Ամալիա, Օֆելիա։

7. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության գրելով յ տառը։
Կայուն, հայելի, Միքայել, զրոյական, էություն, նայել, վայելել,
գայիսոն, էակ, ատամնաբուժ, Ռաֆայել, միայն, պոեմ, պոետ,
միասին, հիանալ, թեյել, խնայել, հիանալ, որդիական: