Рубрика: Գրականություն

Դեպի Արմավիր

Երեւանից 48 կմ հեռավորության վրա է գտնվում Հայաստանի համեմատաբար երիտասարդ քաղաքներից մեկը՝ Արմավիրը: Հոկտեմբերյանի շրջանի նախկին կենտրոնը 1995-ին է ստացել քաղաքի կարգավիճակ ու դարձել Արմավիրի մարզկենտրոնը:

Քաղաքը նախկինում ունեցել է Սարդարաբատ, Սարդարապատ, Հոկտեմբերյան անվանումները։ Սարդարապատը Հոկտեմբերյան է վերանվանվել 1935-ին ի պատիվ Հոկտեմբերյան Մեծ Հեղափոխության, իսկ 1990 թ-ից վերանվանվել է Արմավիր։

Երեւանի խաների կողմից այստեղ կառուցել է Սարդարապատ բերդը, որը հանդիսացել է Երեւանի խանության Սարդարապատի մահալի գլխավոր ամրոց- կենտրոնը՝ Երեւանից հետո լինելով երկրորդ ամուր բերդը։ Արեւելյան Հայաստանը պարսկական լծից ազատագրվելուց հետո՝ 1827-ին, ռուսական զորքերը գրավել են այն, ինչից հետո բերդը վերացվել է։

Մինչեւ Արեւելյան Հայաստանի՝ Պարսկական տիրապետությունից դուրս գալը, մարզի տարածքում բնակվել են մեծ քանակությամբ թուրքեր եւ պարսիկներ, որոնք 1827 թ-ին հեռացել են այստեղից։ 1828-1829 թթ. տարածքը վերաբնակեցվել է Արեւմտյան Հայաստանից եւ Պարսկահայաստանից գաղթած բնակիչներով։

Ո՞ւր գնալ Արմավիրում

Արմավիրի այցելուների համար նորություն չէ Սարդարապատ հուշահամալիրն իր թանգարանով՝ նվիրված 1918թ. մայիսի 22-28-ին Սարդարապատում թուրք զավթիչների դեմ մղված պատմական հերոսամարտին: 

Արմավիրցիները, սակայն, վստահեցնում են, որ քաղաքում այլ հետաքրքրիր վայրեր եւս կան: Զբոսաշրջիկներին այստեղ խորհուրդ են տալիս լինել քաղաքի կենտրոնական զբոսայգում, որտեղ, ինչպես տեղաբնակներն են ասում, թթվածնի մեծ պաշար կստանան: Այգու մոտ է գտնվում 2014-ին բացված Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցին: Հարակից տարածքում շատ են սրճարանները: Քաղաքի կենտրոնական հատվածում է գտնվում մշակույթի տունը, որտեղ ժամանակ առ ժամանակ ներկայացումներ ու  համերգներ են կազմակերպվում:

Սակայն, ամենահետաքրքիր վայրերից մեկի մասին չգիտեն անգամ շատ տեղաբնակներ: Արմավիրի հենց կենտրրոնում՝ նախկին ստադիոնի մոտ է գտնվում կենդանաբուսաբանական այգին:

Այգու այցելուներին «դիմավորում են» սիրամարգերը, փասիանները, տարբեր տեսակի ու գույների թռչունները, կապիկները, արջերը, առյուծները: Կենդանիների հետ շփվելուց բացի՝ այցելուները կարող են վայելել իրենց հանգիստը մի քանի հարյուր հեկտար կանաչ տարածքում՝ հազվագյուտ տեսակի բույսերի ու ծառերի կողքին:

Տարածքը ոչ միայն որպես կենդանաբանական այգի է ծառայում, այլեւ կենդանիների պաշտպանության կենտրոն. հիմնադիրն այստեղ բերում է վիրավոր թռչունների ու կենդանիների, խնամում ու բուժում է նրանց:

Рубрика: Без рубрики, Ֆիզիկա

ֆիզիկան մաթեմատիկայում

ֆիզիկական երևույթներիմաթեմատիկական մոդելների տեսություն, հատուկ տեղ է գրավում մաթեմատիկայումև ֆիզիկայում։ Մաթեմատիկական ֆիզիկան ֆիզիկայի հետ սերտ կապի մեջ է այն մասով, որ վերաբերում է ֆիզիկական երևույթների մաթեմատիկական մոդելների կառուցմանը. մյուս կողմից՝ մաթեմատիկական ֆիզիկա մաթեմատիկայի, բաժին է, որովհետև կառուցված մոդելները ուսումնասիրում են մաթեմատիկական մեթոդներով։ Ֆիզիկայի շատ բաժինների, օրինակ, էլեկտրադինամիկայի, ձայնագիտության, հիդրոդինամիկայի, առաձգականության տեսության երեույթներին համապատասխանող մաթեմատիկական մոդելները նկարագրվում են մասնական ածանցյալներով հավասարումներով, ճառագայթման տեղափոխման, թերմոդինամիկայի ու մի քանի այլ բաժինների խնդիրները նկարագրվում են ինչպես գծային, այնպես էլ ոչ գծային ինտեգրալ, ինտեգրալ-դիֆերենցիալ, ֆունկցիոնալ հավասարումներով, որոնք և կազմում են մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումները։

Ֆիզիկական երևույթների մաթեմատիկական մոդելների ուսումնասիրությունը ոչ միայն հնարավորություն է տալիս ստանալ այդ երևույթները նկարագրող մեծությունների քանակական բնութագրեր, այլև խորանալ այդ երևույթների ֆիզիկական էության մեջ և, երբեմն էլ, կանխատեսել նոր օրինաչափություններ։ Վերը ասվածի դասական օրինակ է Նյուտոնիտիեզերական ձգողության տեսությունը, որը ոչ միայն հնարավորություն տվեց բացատրել հայտնի մոլորակներիշարժումը, այլև կանխատեսել նոր մոլորակների գոյությունը։

Ֆիզիկական երևույթների խորը և ավելի մանրամասն ուսումնասիրությունը բերում է մաթեմատիկական ֆիզիկայի ավելի բարդ հավասարումների (օրինակ, ոչ գծային հավասարումներ), իսկ քվանտային էլեկտրադինամիկայի, դաշտի աքսիոմատիկ տեսության և ժամանակակից ֆիզիկայի այլ ուղղությունների զարգացումը բերեց մաթեմատիկական ֆիզիկայի ինչպես նոր մեթոդների, այնպես էլ մաթեմատիկական նոր մոդելների ստեղծմանը (օրինակ, ընդհանրացված ֆունկցիաների տեսությունը, անընդհատ սպեկտրով օպերատորների տեսությունը և այլն)։ Մյուս կողմից, հաշվողական մաթեմատիկայի բուռն գարգացումը հնարավորություն տվեց ստեղծելու մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումների լուծման ուղղակի թվային մեթոդներ՝ էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաների օգտագործմամբ. դրանցից առաջին հերթին պետք է նշել եզրային խնդիրների լուծման վերջավոր-տարբերակային մեթոդները։

Рубрика: Без рубрики, Ֆիզիկա

Նյուտոնյան Մեխանիկա

Մեխանիկայի բնագավառում Նյուտոնը տալիս է հիմնական ձևակերպումներ ու հասկացությունները, կենտրոնական ուժի տակ շարժվող մարմնի շարժման օրենքները, հիմնավորում է տիեզերական ձգողության օրենքը և տալիս է աշխարհի համակարգի շարադրումը` մոլորակների շարժման տեսությունը ձգողության օրենքի հիման վրա:

Նա գրում է.”Նյութի քանակը այնպիսի չափ է, որը համեմատական է խտությանն և ծաավալին”:

Նյութի քանակը չափվող մեծություն է և որոշում է մարմնի կշռով:

Տարբեր մարմիններ անօդ տարածությունում ընկնում են միևնույն արագությամբ, իսկ ճոճանակները տատանվօւմ են նույն պարպերականությամբ, անկախ բեռից: Նա գտավ, որ ծանրության ուժի հաղորդած արագացումը կախված չէ  մարմնի զանգվածից: Զանգվածն ու նյութի քանակը Նյուտոնի համար համարժեքներ են: Իներցիայի երևութի մասին նա գրում է. ՙՙՆյութի բնածին ուժը նրան դիմադրելու բնորոշ հատկությունն է, որով ցանկացած առանձին վերցրած մարմին պահպանում է իր հանգստի վիճակը կամ հավասարաչափ ուղղագիծ շարժումը (քանի որ այն թողնված է ինքն իր կամքին)՚՚: ՙՙԱյդ ուժը համեմատական է զանգվածին՚՚:

Նյուտոնը ներմուծում է. զանգվածի գաղափարը և նկարագրում այն չափելու եղանակները:

Նյուտոնը ներմուծեց նաև շարժման քանակի հասկացողությունը ՝ որպես շարժման չափ, որը համեմանական է զանգվածին և արագությանը: Դա վեկտորական մեծություն է:

Նյուտոնը ներմուծում է ուժի գաղափարը՝ որպես մարմնի վրա ունեցած ազդեցություն, որն ընդունակ է փոխել մարմնի հանգստի վիճակը, կամ հավասարաչափ ուղղագիծ շարժումը: Այդպիսի ազդեցություն կարելի է ստանալ ոչ միայն հպման դեպքում, այլև որոշ հեռավորության վրա՝ ուժիային կենտրոնով: Ուժային կենտրոնով ստեղծվող ազդեցությունը Նյուտոնն անվանում է կենտրոնական ուժ: Նա շատ լավ պատկերացնում էր ուժային դաշտը:

Հասկանալով շարժման քանակի հասկացողության հիմնարար նշանակությունը դինամիկայի համար, Նյուտոնը նշում է, որ հենց  այդ մեծության փոփոխության արագությամբ է որոշվում ուժի ազդեցությունը, և դրա համար էլ այն դնում է ողջ դինամիկայի հիմքում: Գիտության զարգացումը հաստատեց նրա ճշտությունը, միայն թե ՙՙ շարժման քանակի՚՚-ի փոխարեն այժմ օգտագործվում է ՙՙիմպուլս՚՚ տերմինը:

Նյուտոնը անդրադառնում է տարածության և ժամանակի հասկացողություններին (հաշվանքի համակարգ): Նյուտոնն ընդունում է, որ բնության մեջ գոյություն ունի բացարձակ հանգիստ, հաշվանքի բացարձակ համակարգ, ընդունում է նաև բացարձակ ժամանակի հասկացությունը: Վերջինս հոսում է ինքն իրեն և չի առնչվում որևէ պրոցեսի հետ: Նա գրում է.

ՙՙI. Բացարձակ ժամանակը, կամ իրական մաթեմատիկականը, ինքն իր հետ է, և ըստ իր էության առանց որևէ առնչության արտաքինի հետ, հոսում է հավասարաչափ և այլ կերպ կոչվում է տևողություն: Հարաբերական ժամանակը, կամ թվացյալ ժամանակը, մեր զգայությունների կողմից ընկալվող ճշգրիտը կամ փոփոխականն է՝ ժամը, օրը, ամիսը, տարին՚՚

ՙՙII. Բացարձակ տարածությունը ըստ իր էության անկախ է և չի առնչվում որևէ արտաքինի հետ, միշտ մնում է միատեսակ և անշարժ: Հարաբերական տարածությունը դրա չափն է, կամ մի ինչ-որ սահմանափակ շարժման մաս, որը որոշվում է մեր զգայություններով՚՚: 

ՙՙIII. Տեղը՝ տարածության մի մասն է, որը զբաղեցված է մի մարմնով և տարածության համեմատ լինում է կամ բացարձակ, կամ հարաբերական՚՚:

ՙՙIV. Բացարձակ շարժումը մարմնի տեղաշարժման է մի բացարձակ տեղից մյուսը, հարաբերականը՝ հարաբերական տեղից՝ հարաբերականը՚՚: 

Թեկուզև գործնականում մենք ճանաչում ենք թվացյալ հարաբերական շարժումները, մենք կարող ենք դրանցով գտնել իրական շարժումները և դրանվ պատճառները: Որպես օրինակ, Նյուտոնը ներկայացնում է իր հայտնի փորձը պտտվող դույլով: Եթե նախորդ ոլորված պարանից ամրացված ջրով լցված դույլը կախենք առաստաղից և բաց թողնենք, ապա պարանի պտտման-բացման հետ միաժամանակ կպտտվի դույլը: Ջուրը միանգամից չի տարվում շարժմամբ և նրա մակերևույթը սկզբում հարթ է, այսինքն՝ դույլի համեմատությամբ ջուրը գտնվում է ուժեղ հարաբերական պտուտի մեջ, և այդ հարաբերական շարժումը չի անդրադառնում նրա վիճակի վրա: Շարժմանը ներգրավվելուն զուգընթաց, ջրի մակերևույթը ձևախախտվում է: Մեծագույն ձևախախտում(դեֆորմացիա) կնկատվի այն դեպքում, երբ ջրի պտտման արագությունը դույլի նկատմամբ հավասար լինի զրոյի: Այդ պահին ջրի բացարձակ շարժումը ամենամեծը կլինի: Այստեղից Նյուտոնը հետևություն է անում, որ կարելի է հատնաբերել պտտական շարժումը բացարձակ դատարկ տարածության մեջ: Արագացումը Նյուտոնի մեխանիկայում բացարձակ բնույթ է կրում:

Рубрика: հայոց լեզու, Գրականություն

Տարվա ամափոփում

Այս ուսումնական տարվա ընթացքում մեր հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհին Տիկին Ելենան էր։ Նա մեզ տվեց շատ մեծ քանակով գիտելիքներ, ես ուրախ եմ, որ հենց Տիկին Ելենան դարձավ մեր նոր ուսուցչուհին։ Տարվա ընթացքում Տիկին Ելենայի հետ կատարեցինք լեզվական աշխատանքներ, գրականական աշխատանքներ, մասնակցեցինք նախագծերին, ծեսերին, ճամփորդություններին:

Рубрика: Без рубрики, Հայոց պատմություն

Դավիդ Բեկ

Արևելյան Հայաստանի բնակչությունը 18-րդ դարի սկզբերին իրանական խաների բռնության ներքո ենթարկվում էր սոցիալական ու ազգային ճնշման, որից ելք էր որոնում ապստամբական շարժման մեջ։ 1720-ական թվականներին հայ ազատագրական շարժումները նոր վերելք ապրեցին, մտան զինված պայքարի շրջանը։ Գործողության մեջ դրվեց Ռուսաստանի օգնությամբ Հայաստանն ազատագրելու՝ Իսրայել Օրու ծրագիրը։ Շարժման առավել աչքի ընկնող կենտրոններն էին Ղարաբաղն ու Սյունիքը։ Ազատագրական շարժմանը նպաստող գործոններ էին՝ Իրանում սկսված խռովությունները. հատկապես աֆղանների ապստամբությունը, 1722 թվականին նրանց կողմից Իրանի մայրաքաղաք Սպահանի գրավումը և Սեֆյանների ազդեցության անկումը։ Հայերին առանձնապես ոգևորում էր կասպիական ափերին ռուսական զորքերի հայտնվելը, ինչպես նաև հայ–վրացական զինակցության առկայությունը։ 1722 թվականին Ղափանի ավագների անունից Ստեփանոս Շահումյանը դիմեց Վրաց թագավոր Վախթանգ VI–ին և խնդրեց նրա բանակում եղած հայ նշանավոր զորականներից ուղարկել Սյունիք՝ ժողովրդի զինված շարժումը գլխավորելու համար։ 1722 թվականի վերջին մի խումբ հայ զինվորականների հետ վրաստանից Դավիթ-Բեկը ուղարկվում է Սյունիք։

Рубрика: Русский язык

Заполните пропуски словами

Заполните пропуски словами:

1) Мы попросили официанта принести нам счёт.

2) – Откуда ты узнала, что нам хочет сказать босс?

– По-моему, это было очевидно !

3) Сергей – хороший специалист, надёжный друг и просто интересный человек.

4) Финансовый директор очень занят, он составляет бюджет на следующий год.

5) На старой работе Лена много работала, а зарабатывала мало. «Это было почти как рабство!» – вспоминает она.

6) Каждую чёрную пятницу мы снижаем цены на всё!

7) Социально-экономическое неравенство в современном обществе растёт, разница меду богатыми и бедными становится всё больше и больше.

8) Даже учёные не знают, с какими проблемами столкнётся человечество в ближайшие 100 лет.

9) Какой бизнес сейчас самый прибыльный ? Я хочу инвестировать в него.

10) Мне кажется, это лучший писатель из всех, кто когда бы то ни было писал фантастику.

11) Антон дольше всех работает в нашей компании: почти 20 лет.

12) В университете у нас было неудобное расписание: занятия каждый день начинались и заканчивались в разное время.

13) Курить вредно для здоровья, а заниматься спортом – полезно .

14) «Когда вы планируете брать отпуск?» – спросить руководитель.

15) Я очень хочу вам помочь, поэтому постараться сделать всё, что от меня зависит.

16) – Что вы видите на этом рисунке?

– Хм. Это похоже на дерево.

17) Евгений талантливый инвестор, он знает, как один рубль превратить в миллион долларов.

Рубрика: Без рубрики, Ֆիզիկա

Ֆիզիկան բժշկությունում

Բժշկագիտությունն արհեստից գիտության վերածելու առաջին որոշիչ քայլերն արտասահմանում կատարվել են 19-20-րդ դարերում՝ բնական գիտությունների նվաճումների և տեխնիկական առաջընթացի ազդեցությամբ։ Ռենտգենյան ճառագայթների հայտնագործումը ռենտգենախտորոշման սկիզբն է դրել, առանց որի անհնար է պատկերացնել հիվանդի խորացված հետազոտությունը։ Բնական ռադիոակտիվության հայտնագործումը և միջուկային ֆիզիկայի բնագավառում դրան հաջորդած հետազոտությունները պայմանավորել են ռադիոկենսաբանության զարգացումը։

Բժշկագիտության արագ առաջընթացը պայմանավորված է եղել ոչ միայն ֆիզիկայի և տեխնիկայի հայտնագործություններով, այլև քիմիայի և կենսաբանության նվաճումներով։ Գործնական կլինիկայում ներդրվել են հետազոտման քիմիական և ֆիզիկական մեթոդներ, խորացել են կենսաբանական, այդ թվում նաև հիվանդագին գործընթացների քիմիական հիմքերը։

Բժշկասոցիալական բժշկագիտությունը ձևավորվել է հիգիենայի բնագավառի ուսումնասիրություններով. ԵՊԲՀ-ի ընդհանուր հիգիենայի ամբիոնում կատարվել են երեխաների և դեռահասների ֆիզիկական զարգացման, սննդի և ճառագայթային հիգիենայի, թափոնների վնասազերծման, ջրամատակարարման և ջրամբարների պահպանության հարցերին վերաբերող հետազոտություններ։ Առաջարկվել է հիգիենային մեծ առավելություն ունեցող խմբակային ջրմուղների կառուցումը։

Рубрика: Գրականություն

Թարգմանություն

Լուվր (ֆր.՝ Palais du Louvre), նախկինում ֆրանսիական թագավորական պալատ, ավերված Թյուիլրի պալատի հետ (ֆր.՝ Palais des Tuileries) Փարիզի գլխավոր ամրոց։ Պալատը գտնվում է Փարիզի կենտրոնում՝ ձախից Սեն գետի, աջից՝ Ռիվոլի փողոցի միջև։ Լուվրը իր հավաքածուով աշխարհի հռչակավոր թանգարաններից է, իսկ մակերեսով՝ Փարիզի ամենամեծ թանգարանը (210.00 մ², որից 68.000-ը տրամադրված է ցուցահանդեսին): Թանգարանը ներկայացնում է բազմազան հավաքածուներ՝ սկսած անտիկ ժամանակներից մինչև 1848 թվականը, Արևմտյան Եվրոպայից մինչև Պարսկաստան, Հունաստան, Եգիպտոս, Մերձավոր Արևելք և Միջագետք: Լուվրում ներկայացված ստեղծագործությունները բազմազան են՝ նկարներ, քանդակներ, կերամիկական ստեղծագործություններ, հնէաբնական գտածոներ, արվեստի ստեղծագործություններ, դեկորատիվ կիրառական արվեստ և այլն։ Համաշխարհային ճանաչում ունեն Լուվրում ներկայացված հունական անտիկ դարաշրջանի քանդակ Միլոսյան Վեներան, Լեոնարդո Դա Վինչիի «Մոնա Լիզան»(Ջոկոնդա), Էժեն Դելակրուայի«Ժողովրդին առաջնորդող ազատությունը»կտավը, և բազմաթիվ այլ ստեղծագործություններ։ Լուվրը աշխարհի ամենաշատ այցելուներ ունեցող թանգարանն է։ 2008 թվականին Լուվր է այցելել շուրջ 8.5 միլիոն մարդ։ Լուվրի մշտական ցուցադրությունը ընդգրկում է շուրջ 35.000 ստեղծագործություն՝ տեղաբաշխված 60.600 մ² ընդհանուր մակերեսով դահլիճներում։

աղբյուր

Рубрика: մաթեմատիկա

Ավարտական քննությունների թեստերում լուծման ընթացքի ներկայացում պահանջող տիպային խնդիրներ

Screenshot_3.png

8(x+y)=10x+y

10x+y+9=9(x+y)

8x+8y=10x+y

10x+y+9=9x+9y

7y=2x

x-8y+9=0

x=3,5y

3,5y-8y=-9

-4.5y=-9

4.5y=9

x=7

y=2

Screenshot_5.png
Screenshot_6.png

գրիչ + 3 տետր + 5 քանոն = 670

գրիչ + 5 տետր + 7 քանոն = 830

2 տետր + 2 քանոն = 160

տ + ք = 80

2 գրիչ + 8 տետր + 12 քանոն = 1500

գրիչ + 4 տետր + 6 քանոն =750

գրիչ + 2 տետր + 4 քանոն = 590

գրիչ + 2 քանոն = 430

Screenshot_7.png

D=16-4a

16-4a ≥ 0

16 ≥ 4a

a≤ 4

a∈(-∞; +4]