Рубрика: էկոլոգիա

Կառլ Լիննեյ

Կառլ Լիննեյ շվեդ բնագետ և բժիշկ, կենդանական և բուսական աշխարհի իր ժամանակի ամենակատարյալ դասակարգման համակարգի հեղինակը։ Գլխավոր նորամուծություններից մեկը «տեսակ» հասկացության և տարբեր կարգաբանական դասերի միջև տարբերությունների բացատրությունն էր և կենդանի օրգանիզմներին լատիներեն կրկնակի անվանումներ տալը։

Կառլ Լիննեյը դրել է ժամանակակից կրկնանվանության հիմքը, ըստ որի կենդանի օրգանիզմների լատիներեն անունների համար գործածվում է երկու բառ՝ կարգի անունը և հետո՝ բնութագրող մի այլ անուն։

Լիննեյը հանդիսանում է բույսերի և կենդանիների առավել հաջող արհեստական դասակարգման հեղինակը։ Նա բնության աշխարհը բաժանել է երեք «թագավորությունների»` հանքանյութերի, բուսական և կենդանական, օգտագործելով չորս մակարդակ` դասեր, կարգեր, ցեղեր և տեսակներ։

Նկարագրել է բույսերի ավելի քան տասը հազար տեսակ, որոնցից մոտավորապես մեկուկես հազարը՝ նոր։ Նկարագրել է նաև կենդանիներիմեծ թվով տեսակներ։

Մասամբ, նաև Լիննեյի շնորհիվ է մարդկությունն ստացել Ցելսիուսի ներկայիս սանդղակը։ Սկզբում Ուպսալայի համալսարանում Լիննեյի գործընկեր պրոֆեսոր Անդերս Ցելսիուսի (1701—1744) հայտնագործած ջերմաչափի սանդղակի վրայի զրոն համապատասխանում էր ջրի եռման, իսկ 100° ջերմաստիճանը` սառեցման կետին։ Ջերմոցներում պայմանները չափելու ժամանակ ջերմաչափեր օգտագործելիս Լիննեյը համարելով դա անհարմար, 1745 թ.` արդեն Ցելսիուսի մահից հետո «շրջեց սանդղակը», նրան տալով ներկայիս՝ մեզ համար արդեն սովորական դարձած տեսքը։

Կառլ Լիննեյը գիտության և մշակույթի այն գործիչներից մեկն է, որոնց գործունեության հետ է կապված ներկայիս տեսքն ստացած գրական շվեդերենի կայացումը։

Рубрика: հայոց լեզու

Գործնական Քերականություն

1. Դո՛ւրս գրել անկախ դերբայները (նաև հոլովված ձևերը), որոշե՛լ խոնարհումը (ե, ա) և կազմությունը (պարզ, ածանցավոր)։
1. Գիլլիի եղեգնուտներում շրջելիս երեսնական թվականներին ես էլ եմ հանդիպել հավալուսնի բների։ Լողալով շարժվող մի կղզյակի վրա եղեգների և ջրային բույսերի անճոռնի կույտեր կային, որոնց վրա ես տեսա այդ թռչուններին՝ անշարժ նստած, ահագին կտուցները հնարավորին չափ ներս քաշած և ծայրերը հենած բլրակի պռնկին։ Չկարողացա մոտենալ, ուստի և թխսկանները իրենց բները թողնելու փորձ չարին։
2. Հավալուսնը ջրի մեջ սուզվելու (սովորություն չունի, ուստի որսին դեպի ափ քշելիս ձկների մի մասը հատակով ետ է փախչում դեպի ջրի խորքը։ Այդ բանը բնազդով «գիտեն» հավալուսնները, ուստի հաճախ իրենց որսորդությանը ընկերացնում են ձկնկուլներին, որոնք, ինչպես հայտնի է, հիանալի սուզվել գիտեն։ Այդ դեպքում ստացվում է խելացի կազմակերպված որս. Հավալուսնները ջրի վերին շերտից քշում են ձկներին դեպի ափ, իսկ ձկնկուլները սուզվում և հատակով են շարժվում դեպի ծանծաղուտը։

Հարակատար-քաշած(ե խոնարում, պարզ), հենած(ե խոնարում, պարզ)կազմակերպված(ե խոնարում, պարզ)

Համակատար-շրջելիս(ե խոնարում, պարզ)քշելիս(ե խոնարում, պարզ)

Անորոշ-լողալով(ա խոնարում, պարզ)մոտենալ(ա խոնարում, ածանցավոր)սուզվել(ե խոնարում, պարզ)հանդիպել(ե խոնարում, պարզ)

Ենթակայական-շարժվող(ե խոնարում, ածանցավոր)

2. Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ ածանցավոր բայը։

1. որոնել, թոշնել, տոնել, իջնել
2. զբոսնել, հայտնել, տեսնել, ձոնել
3. օթևանել, հորինել, հիմնել, ելնել
4. հասնել, մթնել, մեկնել, դեղնել
5. զանազանել, խթանել, անվանել, հագնել
6. ճանաչել, զեղչել, փախչել, կանչել
7. թռչել, շնչել, գոչել, հնչել
8. կոչել, կորչել, շառաչել, կանաչել
9. եզրապատել, կոտրատել, ընդհատել, վանկատել
10.կարոտել, կավճոտել, ցատկոտել, փոշոտել

3. Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ այն բայը, որը կրավորական ածանց չունի։

1. կոտրվել, գրվել, ծարավել, հաղորդվել
2. սոսնձվել, սեղմվել, ներկվել, գրավել
3. խորովել, վաճառվել, գնահատվել, կրճատվել
4. շարվել, տպագրվել, բղավել, մթերվել
5. գլորվել, գովել, ձևավորվել, միավորվել

4․Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ նշված սեռի բայը։

1. ներգործական – նիրհել, ցատկել, նկարել, ձգտել
2. ներգործական – խարխափել, բաշխել, զբոսնել, հիանալ
3. ներգործական – սայթաքել, մրսել, շտապել, ստուգել
4. չեզոք – զարդարել, նախորդել, շաղախել, ձուլել
5. չեզոք – ընդգծել, փոփոխել, կուտակել, փայլել
6. չեզոք – ուղղել, թողարկել, ցատկել, հղկել
6. կրավորական – գրավել, սղոցվել, բղավել, խռովել
7. կրավորական – վրդովել, նզովել, հոլովել, վաճառվել
8. կրավորական – կռավել, բովել, ճշգրտվել, թոթովել

Рубрика: հայոց լեզու

Նախադասության անդամների կապակցման եղանակները

1. Գտնե՛լ համաձայնության սխալները։
1. Մարդկանց մի մասը գնացին աշխատելու։ Մարդկանց մի մասը գնաց աշխատելու։
2. Պահանջվում է հմուտ մասնագետներ։ Պահանջվում են հմուտ մասնագետներ։
3. Նրան՝ որպես հմուտ մասնագետ, պարգևատրեցին։ Նրան՝ որպես հմուտ մասնագետի, պարգևատրեցին։
4. Արմենը ընկերոջ հետ անցան բակով։ Արմենը ընկերոջ հետ անցավ բակով։
5. Ամեն մեկը գնացին իր աշխատավայրը։ Ամեն մեկը գնաց իր աշխատավայրը։
2. Գտնե՛լ խնդրառության սխալները։
1. Նա դաշնամուրի վրա լավ է նվագում։ Նա դաշնամուր լավ է նվագում:
2. Այդ գործում նա չի մասնակցել։ Այդ գործին նա չի մասնակցել:
3. Ընկերս համաձայն էր իմ առաջարկի հետ։ Ընկերս համաձայն էր իմ առաջարկին։
4. Նկարը փակցրեց պատից։ Նկարը փակցրեց պատին:
5. Ոչ ոք չհետաքրքրվեց կատարվածից։ Ոչ ոք չհետաքրքրվեց կատարվածով։

Рубрика: հայոց լեզու

Նախադասության տեսակներն ըստ կազմության

1. Առանձնացնե՛լ տրված հատվածում եղած պարզ և բարդ նախադասությունները։ Կազմել՛ բարդ նախադասությունների գծապատկերները։

Երբ միառժամանակ ձիու ոտնաձայն և վրնջյուն չլսվեց, Թորգոմը սրտի թրթիռով գնաց դեպի անտառի եզրը ու ցաքուցրիվ մացառների մեջ բերանքսիվայր պառկելով՝ նայեց աջ և ձախ: Դիմացը միայն բարձրաբերձ սարն էր՝ լերկ ու քարակարկառ, իսկ շուրջը ամայություն էր: Հավաստիանալու համար, որ իրոք չկա ոչ ոք, նա նույն դիրքով սրտատրոփ դույզն-ինչ էլ սպասեց: Դարձյալ ոչ մի ձայն չլսվեց: Այնժամ նա զգույշ հետ դարձավ։

ԲԱՐԴ

Երբ միառժամանակ ձիու ոտնաձայն և վրնջյուն չլսվեց, Թորգոմը սրտի թրթիռով գնաց դեպի անտառի եզրը ու ցաքուցրիվ մացառների մեջ բերանքսիվայր պառկելով՝ նայեց աջ և ձախ:

Դիմացը միայն բարձրաբերձ սարն էր՝ լերկ ու քարակարկառ, իսկ շուրջը ամայություն էր:

Հավաստիանալու համար, որ իրոք չկա ոչ ոք, նա նույն դիրքով սրտատրոփ դույզն-ինչ էլ սպասեց:

ՊԱՐԶ

Դարձյալ ոչ մի ձայն չլսվեց:

Այնժամ նա զգույշ հետ դարձավ։

Рубрика: Քաղաքագիտություն

Վրաց-աբխազական պատերազմ

Խորհրդային տարիներին Աբխազիան ինքնավար հանրապետություն էր Վրաստանի կազմում: Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Աբխազիան ձգտում էր դառնալ անկախ երկիր, Թբիլիսին պնդում էր, որ Աբխազիան պետք է մնա ինքնավար հանրապետություն անկախ Վրաստանում:

Պատերազմը սկսվում է 1992-ի օգոստոսի 14-ին, հակամարտության ռազմական փուլի ավարտի օրն է 1993-ի սեպտեմբերի 27-ը:

Պատերազմն ավարտվեց վրացական զինված ուժերի պարտությամբ: Ըստ տարբեր աղբյուրների, մահացել է ավելի քան 13 հազար մարդ, մոտ 300 հազար մարդ դարձել է փախստական ​​և ներքին տեղահանված: Նրանց մեծ մասը ազգությամբ վրացի է և դեռևս չի կարող վերադառնալ:

1994 թ.-ին կողմերը ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղարի հատուկ ներկայացուցչի միջնորդությամբ Մոսկվայում ստորագրեցին «Հրադադար և ուժերի տարանջատում» համաձայնագիրը: Մինչ օրս այս համաձայնագրի լայնամասշտաբ խախտումներ են արձանագրվել երեք անգամ՝ 1998, 2001 և 2008 թվականներին:

Մինչև 2008 թվականը վրաց-աբխազական հակամարտության գոտում  տեղակայված էին ԱՊՀ-ի Հավաքական խաղաղապահ ուժերը, որոնք ամբողջությամբ կազմավորված էին ռուսական զորքերից: Նաև հակամարտության գոտում և Աբխազիայի տարածքում գործում էր Վրաստանում ՄԱԿ-ի դիտորդական առաքելությունը:

2008-ի օգոստոսին Հարավային Օսիայի շուրջ 5-օրյա պատերազմից հետո Ռուսաստանը ճանաչեց Աբխազիան որպես անկախ երկիր: Մոսկվայի և Թբիլիսիի միջև դիվանագիտական ​​հարաբերությունները խզվեցին:

Աբխազիան կառուցում է իր կյանքը որպես անկախ հանրապետություն։ Այս կարգավիճակը, բացի Ռուսաստանից, ճանաչել են Երրորդ աշխարհի մի շարք երկրներ: Վրաստանը Աբխազիան համարում է իր տարածաշրջանը, որը գրավված է Ռուսաստանի կողմից: Միջազգային հանրության մեծ մասը Աբխազիան համարում է Վրաստանից անջատված շրջան:

Рубрика: English

Circle the correct words.

I used to go surfing every morning. That’s how I lost my leg to a shark. I used to enter competitions. I won quite a few trophies. Now I have to watch from the beach. It was tough at first but I used to it now. At first it was really weird having only one leg. I spent about six months getting used to go going everywhere in a wheelchair and then the doctor told me I was ready for an artificial leg. He fitted it a year ago and, at first, I found it really hard to use but I completely used walking on it now. It’s so comfortable I sometimes forget it’s not my real leg.I used to have a really active life. Apart from the surfing I 7am used go mountain biking and hiking. At first I thought I’d lose all that, but it’s amazing how much you can still do. Of course, I’m not as quick as I used to being .I haven’t got used to “go going back into the sea yet. It’s difficult to get the memory of that shark attack out of my head.

Рубрика: Քաղաքագիտություն

Աշխարհաքաղաքականություն

«Աշխարհաքաղաքականություն» դասընթացի ծրագիրը մշակվել է
Երևանի պետական համալսարանի միջազգային հարաբերությունների ուսումնամեթոդական խորհրդի և միջազգային հարաբերությունների ու դիվանագիտության ամբիոնների կրթական ծրագրերի պահանջներին համապատասխան:Ժամանակակից աշխարհաքաղաքականությունը գիտություն է միջազգային թատերաբեմում աշխարհի ուժային կենտրոնների, խոշոր պետությունների և միջազգային այլ դերակատարների միջև համագործակցության, մրցակցության ու փոխազդեցության մասին: Աշխարհաքաղաքականությունը գիտություն է համաշխարհային գլոբալ գործընթացների և ռեսուրսային հոսքերի կառավարման մասին և քաղաքական պրակտիկայի առումով տեսական կարևոր բազա է:Վերջին տասնամյակների ընթացքում «աշխարհաքաղաքականություն» հասկացությունը լայն տարածում է ստացել նաև հետխորհըրդային հանրապետություններում: Աշխարհաքաղաքականության
նկատմամբ հետաքրքրության աճը բացատրվում է ոչ միայն երկբևեռ
աշխարհակարգի փլուզմամբ, «գաղափարական դարաշրջանի» փոփոխմամբ, այլև այն արմատական, երբեմն նույնիսկ դրամատիկ, գործընթացներով, որոնց ականատես ենք Արևելյան Եվրոպայում, նախկին ԽՍՀՄ հանրապետություններում և Մերձավոր Արևելքում:«Աշխարհաքաղաքականություն» դասընթացը ներառում է միջազգային հարաբերությունների տեսական ու գործնական խնդիրները, միջազգային կյանքի հիմնական գործընթացներն ու օրինաչափությունները: Դասընթացի շրջանակներում լուսաբանվում են աշխարհաքաղաքականության հիմնական օրենքները, գործառույթներն ու հասկացությունները: Դասընթացի բաղկացուցիչ մասերն են՝ դասական աշխարհաքաղաքականության հիմնական սկզբունքներն ու գաղափարները, ժամանակակից աշխարհաքաղաքականության հիմնական դպրոցներն ու ուղղությունները, նոր աշխարհակարգի ձևավորման առանձնահատկություններն ու գլոբալ և տարածաշրջանային անվտանգության հիմնահարցերը: Առանձնահատուկ ուշադություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության հարակից շրջաններում ԱՄՆ-ի, ԵՄ, ՌԴ, ՉԺՀ-ի,ԻԻՀ և Թուրքիայի վարած քաղաքականությանը, փորձ է արվում իմաստավորել Հարավային Կովկասի հանրապետությունների արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունները:
«Աշխարհաքաղաքականություն» կրթական ծրագրով դասընթացի
ուսուցումը նախատեսվում է իրականացնել միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի քաղաքագիտության բաժնի բակալավրիատի 3-րդ կուրսի և միջազգային բաժնի բակալավրիատի 4-րդ կուրսի ուսանողների համար:Դասընթացի ավարտից հետո ուսանողները պատկերացում կունենան աշխարհաքաղաքականության զարգացման փուլերի մասին, կտիրապետեն աշխարհաքաղաքական հիմնական հասկացություններին ուտերմիններին: Դասընթացի մասնակիցները նաև կծանոթանան աշխարհաքաղաքականության հիմնական դպրոցների առավել հայտնի տեսաբանների հայացքներին, նրանց կողմից քաղաքական իրողությունների վերլուծություններին:

Рубрика: Քաղաքագիտություն

Ազգային շահեր։Ազգային անվտանգություն։

Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության հիմնադրույթները կենսագործունեության բոլոր ոլորտներում արտաքին եւ ներքին վտանգներից Հայաստանի Հանրապետությունում անձի, հասարակության եւ պետության անվտանգության ապահովմանն ուղղված մոտեցումների համակարգի ձեւավորման հիմքն են։ Հիմնադրույթներն ամրագրում են Հայաստանի Հանրապետության ռազմական, քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական, գաղափարական եւ հոգեւոր, պարենային, բնապահպանության, ճառագայթային անվտանգության եւ տեղեկատվական անվտանգության համակարգի ապահովման սկզբունքները։

Ազգային անվտանգության համակարգի նպատակը հայ ժողովրդի անվտանգ կացության ապահովումը եւ հետագա բարգավաճման համար նախադրյալների ստեղծումը, Հայաստանի Հանրապետության ռազմաքաղաքական ու տնտեսական շահերի համակողմանի պաշտպանությունը եւ Հայաստանի Հանրապետության բնակչության բարեկեցության մակարդակի բարձրացումն է։ Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության հիմնական երաշխիքը եւ պաշտպանության հիմքը Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերը, ինչպես նաեւ ազգային անվտանգության եւ ոստիկանության մարմիններն են։

Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգությունը նրա ժողովրդի անվտանգությունն է՝ որպես իշխանությունը կրողի եւ միակ աղբյուրի։

Рубрика: էկոլոգիա

Մարդկության պատմության 10 սարսափելի աղետները

Մարդն ապրում է մի աշխարհում, որը կարող է նրան անընդհատ տհաճ անակնկալներ մատուցել։ Դրանցից ամենատարածվածը վատ եղանակն է: Բայց կան նաև ավելի լուրջ խնդիրներ։ Նրանք ավերվում են մեր քաղաքները և խլում մարդկանց կյանքեր։ Ինչ-որ մեկը կարծում է, որ դա իր վրա չի ազդի, բայց բոլորն այդպես են մտածում։ Ի վերջո, դա ազդում է ինչ-որ մեկի վրա և շատ ուժեղ: Լավ է, եթե պարզվի, որ դա ժամանակավոր բան է, բայց ոմանք հետո ամբողջ կյանքում «թափահարում են» դրա հետևանքները։ Առաջարկում եմ հիշել մեր մոլորակի տասը ամենասարսափելի աղետները։

Ես առաջարկում եմ սկսել երկու շատ անսովոր աղետներից։ Մի կողմից, թվում է, թե աղետը պետք է կապել պայթյունների, ավերածությունների, փլուզումների հետ։ Սա լիովին ճիշտ չէ: Երբեմն գիտնականների հիմարությունն ու կամ հասարակ մարդկանց անուշադրությունը կարող են խլել միլիոնավոր կյանքեր: Եվ այդպես էլ եղավ։

ճնճղուկները

ճնճղուկները 1958-ից 1961 թվականներին Չինաստանում մոտ 10-30 միլիոն մահվան պատճառ են դարձել: Մահվան պատճառը սովն է եղել, որն էլ իր հերթին առաջացրել է ճնճղուկների զանգվածային ոչնչացում։Այն ժամանակ Չինաստանում բնապահպանական քաղաքականության շրջանակներում վերահսկվում էին վնասատուների որոշ տեսակներ, որոնք փչացնում կամ ուտում էին հացահատիկի պաշարները։ Նման վնասատուների թվում են առնետները, ճանճերը, մոծակները և ճնճղուկները:Գիտնականներն ու գյուղատնտեսները հաստատել են, որ միայն ճնճղուկները փչացրել են հացահատիկի տարեկան քանակությունը, որը տարվա ընթացքում կարող էր կերակրել առնվազն երեսունհինգ միլիոն մարդու: Արդյունքում 1958 թվականի մարտի 18-ին մշակվեց այս թռչունների դեմ պայքարի ծրագիր։

Տեղի բնակչությանը հրահանգ է տրվել թույլ չտալ նրանց վայրէջքը գետնին։ Գյուղացիները վազեցին նրանց հետևից՝ փայտերով հարվածելով դույլերին։ Արդյունքում 15 րոպե անց հյուծված թռչունները սատկած ընկան գետնին։ Այսպիսով, ըստ հաշվարկների, ոչնչացվել է մոտ երկու միլիարդ ճնճղուկ։Արդյունքում, իսկապես ավելի շատ հացահատիկ կար, բայց որոշ ժամանակ անց սկսվեց թրթուրների և այլ միջատների քանակի պայթյունավտանգ աճ, որոնք ճնճղուկները նախկինում կերել էին: Եվ որոշ ժամանակ անց հացահատիկը այնքան քչացավ, որ հանգեցրեց զանգվածային սովի և խլեց միլիոնավոր կյանքեր:

Զանգվածային թունավորում Իրաքում

Իրաքում թունավորման հետևանքով մարդկանց զանգվածային մահը զոհերի թվով դեռ առեղծված է։ Պաշտոնական վիճակագրության համաձայն՝ մահացել է 6000 մարդ, իսկ ոչ պաշտոնական վիճակագրությամբ՝ մինչև 100000 մարդ:Ամեն ինչ տեղի է ունեցել մեթիլսնդիկով մշակված հացահատիկի պատճառով: Այն Իրաք է բերվել Մեքսիկայից 1971 թվականին։ Հացահատիկի պարկերի վրա գրված էր, որ դրանք ոչ պիտանի են սննդի համար, քանի որ նախատեսված են բողբոջելու համար։ Քանի որ ոչ ոք իսպաներեն չգիտեր, սկսեցին հացահատիկ ուտել: Արդյունքում դա հանգեցրել է ահռելի թվով մարդկանց թունավորման և մահվան։

Գազի զանգվածային արտահոսք Հնդկաստանում

Հնդկաստանի Բհոպալ քաղաքում տեղի է ունեցել մարդածին ամենասարսափելի աղետներից մեկը։

Այս քաղաքում կար ամերիկյան Union Carbide ընկերության խոշոր քիմիական գործարանը, որն արտադրում էր թունաքիմիկատներ։ 1984 թվականի դեկտեմբերի 3-ին այս գործարանում տեղի ունեցավ հզոր պայթյուն՝ քիմիական պահեստներից մեկում։ Պայթել է հսկայական տարա, որը պարունակում էր չափազանց թունավոր նյութ՝ մեթիլիզոցիանատ։Բանն այն է, որ այս նյութը եռում է 38 աստիճանից բարձր ջերմաստիճանում։ Պայթյունը տեղի է ունեցել հենց տարաի գերտաքացման պատճառով։ Արդյունքում արտանետվել է նյութի 42 տոննա գոլորշի, որն ակնթարթորեն ծածկել է մոտ մեկ միլիոն բնակչություն ունեցող քաղաքը։

բնակչությունը արթնացել է ուժեղ հոտից. Մի քանի րոպե անց նրանց աչքերը սկսել են այրվել, իսկ դրանից հետո սկսվել է շնչահեղձությունը։ Արդյունքում մարդիկ խուճապահար սկսել են լքել իրենց տները և փախչել ցանկացած տեղ։ Քիչ անց միայն հասկացան, որ խնդիրը գործարանում է, բայց արդեն ուշ էր։Դեպքի վայր ժամանած ոստիկանները պարզապես չգիտեին ինչ անել։ Ամենուր մահացածներ կային։ Արդյունքում միայն պայթյունի պահից սկսած առաջին 72 ժամում 8000 մարդ է զոհվել։ Պաշտոնապես զոհ է համարվում մոտավորապես 15000 մարդ (ոչ պաշտոնապես՝ 20000 մարդ)։ Այդ տարվանից խրոնիկական հիվանդություններով տառապողների թիվը հասել է 700 հազարի։ Սա չհաշված սերունդների շեղումները։

Union Carbide-ի նախկին ղեկավարները, այդ թվում՝ խոշոր հնդիկ գործարար Քեշուբ Մահինդրան, որը վթարի ժամանակ գլխավորում էր ամերիկյան ընկերության հնդկական ստորաբաժանումը, երկու տարվա ազատազրկման են դատապարտվել կանխամտածված սպանության համար, իսկ Հնդկաստանի կառավարությունը ընկերությունից ստացել է 470 միլիոն դոլար փոխհատուցում: չնայած ի սկզբանե պահանջում էին 3.3 միլիարդ դոլար ։ Տուժածները ստացել են 500 դոլար փոխհատուցում։

Ամենաավերիչ ցունամին

ամենամեծ ցունամի ալիքը մոտ 500 մետր բարձրություն ուներ։ Այն ձևավորվել է մոտ 70 տարի առաջ՝ Ալյասկայում։Բայց ընդամենը մի քանի զոհ եղան՝ պայմանավորված այն հանգամանքով, որ այս վայրում գրեթե ոչ ոք չկա։Ի տարբերություն Հարավարևելյան Ասիայի. Մարդկանց մեծ մասը խլել է ցունամին, որը հարվածել է տարածաշրջանին 2004 թվականի դեկտեմբերի 26-ին։

Ալիքների առաջացումը տեղի է ունեցել Հնդկական օվկիանոսում՝ հատակի տեկտոնական ակտիվության պատճառով։ Արդյունքում ափ են հասել ալիքներ, որոնց բարձրությունը եղել է ավելի քան 10 մետր։ Թվում է, թե դա այնքան էլ շատ չէ, բայց մոտավորապես 240,000 մարդ է մահացել այս երևույթի հետևանքով։Մահացածների մեծ մասը եղել է Ինդոնեզիայում՝ մոտավորապես 180,000 մարդ։ Երկրորդ տեղում Շրի Լանկա կղզին էր, որտեղ ալիքը մոտ 37 հազար մարդու կյանք խլեց: Թաիլանդում համեմատաբար քիչ մարդ է մահացել՝ 5000 մարդ։ Մյուս շրջաններում ցունամիի հետևանքով ևս մի քանի հազար կյանք խլեց։ Այն հասել է նույնիսկ Սոմալիի ափերին

Ֆուկուսիմա ատոմակայան

Ցունամիի պատճառով տեղի է ունեցել նաև Ֆուկուսիմայի ատոմակայանում վթարը։ Այն հարվածել է Ճապոնիային 2011 թվականի մարտի 11-ին։ Ինքնին ցունամին խլեց 15000 մարդու կյանք, մոտ 9000-ը անհետ կորած էին: Ինչ վերաբերում է ատոմակայանի վթարին, ապա այն տեղի է ունեցել ռեակտորների հովացման միջոցների ոչնչացման պատճառով։ Արդյունքում նրանք սկսել են գերտաքանալ ։ 1 մարդ մահացել է անմիջապես կայանում. Կայանից տարհանման ժամանակ մահացել է մոտ 50 մարդ։ Ընդհանուր առմամբ, տարածքից տարհանվել է մինչև 150 հազար մարդ։ Դրանցից ավելի քան 1000-ը մահացել է վթարից հետո առաջին տարում:

Շատերը հաշմանդամ են դարձել և դեռ չեն կարողանում վերադառնալ իրենց տները, որոնք կայարանի մոտ էին։ Ուստի լիովին տրամաբանական չէ ենթադրել, որ վթարից մահացել են միայն այդ օրը մահացածները։ Ատոմակայաններում վթարները ձգձգվում են երկար տարիներ։

Մարդկանցից և մոտակա ցամաքից բացի տուժել է նաև օվկիանոսը։ Այն նաև ստացել է ռադիոակտիվ թափոններ և աղտոտված բեկորներ, որոնք դեռևս թափվում են Խաղաղ օվկիանոսում:

Չեռնոբիլի վթար

Ատոմակայաններում վթարների մասին խոսելիս առաջին բառը, որ գալիս է մտքում, «Չեռնոբիլն» է։ Մենք խոսեցինք բազմաթիվ վթարների մասին, որոնք տեղի են ունեցել միջուկային օբյեկտներում, բայց Չեռնոբիլն է, որ առանձնանում է դրանցից։. Վթարը տեղի է ունեցել 1986 թվականի ապրիլի 26-ին, և պայթյունից հետո առաջին րոպեներին մահացել են կրակը մարելու համար դեպքի վայր ժամանած Չեռնոբիլի հերթափոխի և հրշեջ բրիգադների 31 հոգի։. Վթարից հետո տաս տարվա ընթացքում մահացել է ևս 4000 լուծարային կառավարիչ և տեղի բնակիչ։ Սակայն ամենամեծ թվով մարդիկ տուժել են ռադիոակտիվ ամպից, որը հեռացել է կայանից: Տարբեր գնահատականներով՝ նրանց թիվը տատանվում է 600000-ից մինչև մեկ միլիոն մարդ: Հարկ է նշել, որ ամպն անցել է ոչ միայն ԽՍՀՄ-ի և Եվրոպայի տարածքով, այլ նույնիսկ գրանցվել է ԱՄՆ-ում։. Վթարը տեղի է ունեցել հանգամանքների համակցությամբ և բուն կայարանում տեղի ունեցած մեծ թվով խախտումների, այդ թվում՝ շինարարական սխալների համակցությամբ։. Կայանում պետք է փորձարկումներ իրականացվեին ռեակտորից դիզելային գեներատորների էլեկտրաէներգիան անցնելու համար, սակայն դրանք հետաձգվեցին այն օրվան, երբ կայանում կաշխատի չպատրաստված թիմը։ Արդյունքում, երբ ռեակտորի հզորությունը սկսեց աճել ձնահյուսի պես, իրավիճակը վերացնելու փոխարեն միացվեց վթարային պաշտպանությունը, ինչը միայն սրեց ամեն ինչ. Չեռնոբիլի ատոմակայանի շուրջ առաջին 10 կիլոմետրանոց, ապա 30 կիլոմետրանոց գոտու բնակչությունը տարհանվել է։ Բոլորին խոստացել են, որ դա ընդամենը երեք օր է, բայց ոչ ոք հետ չի վերադարձել։. Կայանը դեռ պահպանողական վիճակում է բայց մենք դեռ զգում ենք դրա հետևանքները։

Ինքնաթիռի բախում Լոս Ռոդեոս օդանավակայանում

Այս վթարը այնքան մարդկային կյանք չի խլել, որքան ասիական ցունամին կամ Չինաստանում սովը, սակայն դա ամենալուրջ տրանսպորտային պատահարներից մեկն է և երկու ինքնաթիռների ամենալուրջ բախումը: Դա տեղի է ունեցել 1977 թվականի մարտի 27-ին Կանարյան կղզիներում : Վթարի հետևանքով զոհվել է 624 մարդ՝ բախվող ինքնաթիռի երկու անձնակազմի անդամները և ուղևորների մեծ մասը։ Ընդհանուր առմամբ երկու ինքնաթիռներում եղել է 644 մարդ։ Ամենահետաքրքիրն այն է, որ ինքնաթիռների բախումն անուղղակիորեն տեղի է ունեցել մեկ այլ օդանավակայանում տեղի ունեցած ահաբեկչության հետևանքով։ Հարձակումը տեղի է ունեցել Լաս Պալմասի օդանավակայանում։ Պայթյունի հետևանքով ոչ ոք չի մահացել, սակայն օդանավակայանը փակվել է միայն այն դեպքում, որպեսզի խուսափեն կրկնվող պայթյունների վտանգից։ Արդյունքում բոլոր ինքնաթիռներն ուղարկվել են արդեն զբաղված Լոս Ռոդեոս օդանավակայան, որտեղ էլ տեղի է ունեցել բախումը։. Հետաքրքիր է, որ առաջին ինքնաթիռի տանկերը բավականաչափ վառելիք ունեին մեկ այլ օդանավակայան գնալու համար, սակայն վերահսկիչները ասացին, որ վայրէջք կատարեն Լոս Ռոդեոսում: Բախումն ինքնին տեղի է ունեցել մի ինքնաթիռի վայրէջքի մոտենալու և մյուսի թռիչքի նախապատրաստման ժամանակ

Հարձակում Առևտրի համաշխարհային կենտրոնի շենքերի վրա

Շարունակելով թեման՝ կարող ենք հիշել ահաբեկչությունը, որը հանգեցրեց Նյու Յորքի Առևտրի համաշխարհային կենտրոնի անկմանը։. Դա տեղի է ունեցել 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ին։ Ահաբեկիչները առևանգել են մի քանի ինքնաթիռ, որոնք օգտագործվել են շենքերը խոցելու համար։ Եթե միջադեպը բաժանենք բաղադրիչների, ապա կարելի է ասել, որ դա եղել է չորս համակարգված ահաբեկչություն, որի արդյունքում սպանվել է 2977 ոստիկան, զինվորական, բժիշկ, հրշեջ ու հասարակ մարդ, 19 ահաբեկիչ։ Սա ԱՄՆ պատմության մեջ ամենախոշոր ահաբեկչությունն էր։ Ինքնաթիռները առևանգվել են՝ օգտագործելով պլաստիկ զենքեր, որոնք հանցագործները կարողացել են տեղափոխել ինքնաթիռում։ Նախատեսվում էր հինգ բախում :Միայն մեկ ինքնաթիռ չի հասել թիրախին՝ Վաշինգտոնին։. Ահաբեկչության հետևանքով զոհվել են ոչ միայն ԱՄՆ քաղաքացիներ։ Արդյունքում դա հանգեցրեց ռազմական գործողությունների Սիրիայում, Աֆղանստանում, Իրաքում և Լիբիայում։ Զորքերի ներդրման նպատակը կոչվում էր ահաբեկչության դեմ պայքար։

Նաև սեպտեմբերի 11-ի դեպքերից հետո օդային տրանսպորտի անվտանգության կանոնները լրջորեն վերանայվեցին։ Օրինակ՝ ինքնաթիռներում այլևս արգելված են հեղուկներ, անհատական պաշտպանության միջոցներ և մատնահարդարման պարագաներ։

Տիտանիկի կործանումը Ատլանտյան օվկիանոսում

Տիտանիկը խորտակվել է 1912 թվականի ապրիլի 14-ի։ Նավում եղել է մոտ 2500 ուղևոր։ Խորտակման պատճառը այսբերգի հետ բախումն էր։ Բախման ժամանակ սառցե բլոկը, որը դիտորդը չնկատեց, բառացիորեն բացեց նավի հինգ աղեղային խցիկները աջ կողմում: Արդյունքում նրանք սկսել են հեղեղվել։ «Տիտանիկը» միջնապատերի լավ համակարգ ուներ, բայց եթե կողքի 90 մետրը վնասվեր, ուղղակի փրկության հնարավորություն չկար։ Մոտ 1500 մահացածներ հայտնվեցին այն պատճառով, որ նավը չուներ բավարար փրկարար սարքավորումներ, իսկ նրանք, որոնք օգտագործվել էին ծայրահեղ անտրամաբանական: Առաջին նավակներում 12-15 հոգի լողում էին, իսկ վերջինները 70-80 ուղեւորներով իջնում էին ջուրը՝ 60 հոգու տարողությամբ։

Այժմ նավի մնացորդներն ընկած են Ատլանտյան օվկիանոսի հատակին՝ մոտ 3500 մետր խորության վրա: Շատերն են հարցնում, թե ինչու չի բարձրացվում։ Տեխնիկապես նման առաջադրանքը անհնարին անվանել չի կարելի, բայց մեծ խորությունը մեծապես խանգարում է դրա իրականացմանը։ Հիմնական դժվարությունը փտած մետաղն է, որը գրեթե քանդվել է։ Վերջապես մոտ 80-100 տարի հետո այն «կլուծվի» աղաջրում։

իսպանական գրիպ

Այն ժամանակ, երբ աշխարհը պատված էր Առաջին համաշխարհային պատերազմի սարսափներով, ավելի անողոք մարդասպանը տարածվեց ամբողջ մոլորակով մեկ: Իսպանական գրիպը դարձավ ժամանակակից պատմության ամենամահաբեր համաճարակը, որտեղ 500 միլիոն մարդ վարակվեց ամբողջ աշխարհում՝ բնակչության մոտ մեկ երրորդը, և 20-ից 50 միլիոն մահ՝ ավելի քիչ, քան վեց ամսում: Քանի որ 1918-ի վերջին Առաջին համաշխարհային պատերազմը աստիճանաբար մոտենում էր ավարտին, գրիպի վիրուսը սկզբում անտեսվեց, հատկապես մարտի դաշտում, որն արագորեն դարձավ օդակաթիլային հիվանդության համար իդեալական միջավայր: Երկար տարիներ գիտնականները կարծում էին, որ գրիպի ծագումը սկսվել է Ֆրանսիայի խրամատներից, և չեզոք Իսպանիայում ինտենսիվ հետազոտություններ են անցկացվել գրիպի այս տեսակի վերաբերյալ, որը նրան տվել է «իսպանական գրիպ» անվանումը: Պայքարի դաժան պայմանները իդեալական էին նման հիվանդության համար, երբ մեծ թվով մարդիկ միասին ապրում էին աղքատության մեջ և հաճախ կենդանիների մոտ, ինչպիսիք են խոզերը: Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ օգտագործված մահացու քիմիկատների բազմությունը վիրուսին մուտացիայի մեծ հնարավորություն է տվել: Համաճարակի հետևանքները դեռևս կարող են զգալ այսօր՝ 100 տարի անց, քանի որ վիրուսի հարակից համաճարակներ են առաջացրել 1957-ին, 1968-ին և կրկին 2009-ին և 2010-ին՝ «խոզի գրիպի ճգնաժամի» ժամանակ։ Այս դեպքերից ոչ մեկն այնքան մահացու չէր, որքան Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին, երբ միայն Բրազիլիայի Ամազոնյան դելտայում գտնվող Մարաջո կղզին չկար բռնկման մասին հաղորդումներ:

Рубрика: Քաղաքագիտություն

Արցախյան հակամարտության պատմական արմատները

Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդիրը ծագել է 1917թ. Ռուսաստանյան կայսրության փլուզման արդյունքում Անդրկովկասում երեք ազգային պետությունների` Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի հանրապետությունների կազմավորման շրջանում: Լեռնային Ղարաբաղը բնակչությունը, որի 95 տոկոսը հայեր էին, գումարեցին իրենց առաջին համագումարը, որը Լեռնային Ղարաբաղը հռչակեց անկախ վարչաքաղաքական միավոր, ընտրեց Ազգային խորհուրդ և կառավարություն: 1918-1920թթ. Լեռնային Ղարաբաղն ուներ պետականության բոլոր ատրիբուտները` ներառյալ բանակն ու օրինական իշխանությունները:

Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի խաղաղ նախաձեռնություններին ի պատասխան Ադրբեջանի Ժողովրդական Հանրապետությունը դիմեց ռազմական գործողությունների: 1918թ. մայիսից մինչև 1920թ. ապրիլը Ադրբեջանի և նրան սատարող Թուրքիայի զինված ստորաբաժանումները հայ ազգաբնակչության հանդեպ իրագործեցին բռնություններ և ջարդեր (1920թ. մարտին միայն Շուշիում կոտորվեց և տեղահանվեց շուրջ 40 հազար հայ): Սակայն, դրանով հնարավոր չեղավ պարտադրել Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդին ընդունելու Ադրբեջանի իշխանությունը:

1919թ. օգոստոսին Ղարաբաղը եւ Ադրբեջանը` ռազմական բախումը կանխելու նպատակով կնքեցին նախնական պայմանագիր, որով համաձայնվեցին երկրամասի կարգավիճակի խնդիրը քննարկել Փարիզի խաղաղության խորհրդաժողովում:

Հիշարժան է միջազգային հանրության արձագանքը: Ազգերի լիգան մերժել է Ադրբեջանի անդամության դիմումն այն պատճառաբանությամբ, որ դժվար է որոշել պետության հստակ սահմանները և այն տարածքները, որոնք գտնվում են այդ պետության ինքնիշխանության ներքո: Ի թիվս այլ վիճելի խնդիրների եղել է նաև Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը: Տարածաշրջանի խորհրդայնացման հետևանքով հիմնախնդիրը դուրս մնաց միջազգային կառույցների օրակարգից: